Ożywienie gospodarcze

Pod koniec XIX wieku do ożywienia gospodarczego powiatu sanockiego przyczynia się ruch spółdzielczy. Reprezentują go kasy typu Stefczyka, towarzystwa i sklepy spółdzielcze. W 1866 roku założono w Sanoku ze składek rzemieślników tzw. fundusz pożyczkowy dla właścicieli zakładów produkcyjnych i rękodzielników. W ślad za tym powstają kasy gminne, służące pomocą mieszkańcom wsi w przypadkach losowych. W 1882 roku powołano do życia we Lwowie Towarzystwo Kółek Rolniczych, jego działalność objęła wkrótce cały powiat sanocki.

Fibromialgia leczenie Warszawa
http://evimed.com.pl/
Zespół wykwalifikowanych lekarzy specjalistów.
Umów się na badania w naszej przychodni.

Celem Towarzystwa było podnoszenie oświaty rolniczej, inicjowanie ruchu czytelniczego, zakładanie spółek mleczarskich, budowlanych, oszczędnościowych, sklepów, straży pożarnych. W 1883 roku powstało kółko rolnicze w Bukowsku, w 1892 w Długiem, a w 1899 kółka istniały już w 36 miejscowościach powiatu.

Po uzyskaniu przez Galicje w II połowie XIX wieku, praw autonomicznych, następuje wyraźne ożywienie działalności oświatowej i kulturalnej. W 1867 roku sejm galicyjski powołał Radę Szkolną Krajową. Z jej inicjatywy wprowadzony został obowiązek nauczania pod-stawowego. W 1870 roku powstał sanocki okręg szkolny, przystąpiono do organizowania sieci placówek oświatowych. W 1902 roku w powiecie sanockim znajdowało się 6 szkół czteroklasowych oraz 81 niższego szczebla. Z ogólnej liczby około 14 tys. dzieci objętych obowiązkiem nauczania, do szkół uczęszczało ponad 10 tys.

Znaczący był udział społeczeństwa ziemi sanockiej w ruchach narodowowyzwoleńczych. Szczególnie dramatyczny był przebieg powstania w 1846 roku. Do czołowych jego ideologów należał Julian Goslar. Cieszył się on dużym autorytetem wśród włościaństwa galicyjskiego, prowadził ożywioną działalność agitacyjną. Jednakże szlachcie nie udało się przekonać do idei powstania zbrojnego przeciwko zaborcom ogółu chłopów, ci bowiem właśnie w panach feudalnych widzieli głównych swych wrogów. Rząd austriacki umiejętnie wykorzystał nienawiść klasową i słabe uświadomienie ludności wiejskiej, kierując je przeciwko dworom.

Przygotowania do zbrojnego wystąpienia prowadzili w Sanockiem Jerzy Bułharyn i Wojciech Teofil Ostaszewski, właściciel Wzdowa. Zwerbowali oni do szeregów powstańczych mieszkańców kilkunastu wsi i 21 lutego 1846 roku ogłosili wybuch powstania. Jerzy Bułharyn na czele liczącego 200 ludzi oddziału dotarł pod Sanok, lecz wobec braku wsparcia zmuszony był wy-cofać się do Baligrodu, a następnie na Węgry. Władze austriackie rozwinęły tymczasem ożywioną propagandę antyszlachecką, zapowiadając jednocześnie zniesienie pańszczyzny i oskarżając włościaństwo o przeciwstawianie się uwłaszczeniu chłopów. Reakcja ludności wiejskiej była natychmiastowa. W Haczowie chłopi schwytali Goslara, pobili go i odstawili do Sanoka, włościanie z Niebieszczan, Prusieka, Poraża i Mo- rochowa napadli na dwór Jana Laskowskiego w Prusieku, a jego samego oddali w ręce władz. Ogółem chłopi dokonali napadów na 42 dwory, pomogli w aresztowaniu ponad 400 ziemian z cyrkułu sanockiego. Toteż powstanie narodowe zostało stłumione w zarodku.

Spora grupa mieszkańców ziemi sanockiej wzięła udział w powstaniu styczniowym 1863 roku. Po jego upadku wielu powstańców pochodzących z zaboru rosyjskiego, szukało schronienia w Galicji, niektórzy osiedlili się na stałe w Sanockiem. W latach siedemdziesiątych XIX wieku w powiecie sanockim zaczął się rozwijać ruch ludowy. Ożywioną działalność polityczną prowadził tu ks. Stanisław Stojałowski. Wydawane przez niego pisma: Wieniec i Pszczółka przyczyniły się do rozbudzenia świadomości narodowej i klasowej wśród chłopów. Przez pewien czas Stojałowski ukrywał się w podsanockich wsiach, organizował tam tajne zebrania, prowadził agitację.

Pod koniec XIX wieku dużą popularność uzyskał bardziej radykalny działacz ludowy, pochodzący z Ja- błonicy Polskiej Jan Stapiński, absolwent gimnazjum jasielskiego. Kiedy w 1895 roku powstało Polskie Stronnictwo Ludowe, jego sekretarzem został właśnie Stapiński. W 1902 roku zakupił on i przeniósł ze Lwowa do Krakowa redakcję Przyjaciela Ludu. Gazeta ta miała wielu abonentów wśród włościan ziemi sanockiej. Sam Stapiński odwiedzał działaczy chłopskich w Zarszynie, Besku, Długiem, Bażanówce. W tych wsiach ruch ludowy zyskał szerokie poparcie.

Podobne wpisy